Türkiye ve Dünya Gündeminde “Biyoloji”
Bilim ve teknolojinin inanılmaz bir hız kazandığı, dünyanın globalleştiği günümüzde biyoloji bilimi her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır. Kelime manası olarak “canlı bilimi” olan biyoloji; denizin derinliklerinden, uzayın sessizliğine kadar olan bölgedeki canlıları ve bu canlıların birbirleriyle ve doğayla olan etkileşimlerini inceler.
Biyolojinin tarihi, insanlığın yaratılışına dayanır. Biyolojinin geleceği, geçmişinden çok daha parlaktır. 21. asrın, biyoloji asrı olacağı tüm otoriteler tarafından kabul görmektedir. Böyle bir iddianın temelinde 20. yüzyılda fizik, elektronik ve astronomi alanlarındaki ilerlemeler yatmaktadır.
Yüzyılımızda biyolojideki en büyük buluş DNA’nın yapısıdır. Genetik bilimine yön veren bu buluş; moleküler biyoloji, biyoteknoloji ve genetik mühendisliğinin temelini oluşturmuştur. Günümüzde genetik bilimi çok ciddi bir popülariteye sahiptir. Özellikle halen çalışmaları devam eden “Genom Projesi”, günümüzde insanların merakını üzerine çekmeyi başarmıştır. Üzerinde yaşamaya devam ettiğimiz yaşlı dünyamızın bozulmaya yüz tutmuş ekolojik dengesini korumak da yine biyologların görevleri arasındadır.
Bilim olimpiyatlarına hazırlanırken, çağın en üstün teknik malzemeleriyle donatılmış biyoloji laboratuarını da bilim adamı adayı öğrencilerimizin çalışmasına açarak, bilim adına önlerinde hiçbir engel bırakmadan çalışmalarına imkan hazırlamaya çalışıyoruz.

Biyoloji Olimpiyatı Hakkında
Ulusal ve uluslararası Biyoloji Olimpiyatı (IBO), biyolojiye yetenekli öğrencileri lise çağında iken tespit edip biyolojiye yönlendirmek amacıyla düzenlenmektedir. Biyoloji olimpiyatlarını; özellikle biyoloji, genetik mühendisliği, biyoteknoloji, biyoenformatik, tıp gibi alanlara ilgi duyan öğrencilerimiz tercih etmektedir. Bu öğrencilerimiz lise eğitimleri boyunca, hazırlık sınıfından başlamak üzere okul harici zamanlarının bir kısmını biyoloji olimpiyatlarına hazırlanmak için ayırmaktadırlar.
Biyoloji olimpiyatlarının ulusal aşaması yaklaşık 2500 öğrencinin katılımıyla gerçekleştirilmektedir. İki yıl süren ve dört ayrı sınav aşamasından geçen bir sürecin ardından, ülkemizi temsil edecek 4 kişilik biyoloji ekibi kurulur. Uluslar arası aşaması ise yaklaşık 50 ülkeden 200 civarında öğrencinin katılımıyla, her yıl katılımcı ülkelerden birinde yapılmaktadır.

2 Yıllık Biyoloji Olimpiyatı Maratonu

1. Aşama (Bölge Derecelendirmesi Sınavı)

Sınava Hazırlık
Orta öğretimde okuyan bütün öğrenciler bu sınava hazırlanabilir. Bir okuldan en fazla 6 öğrenci bu sınava girebilir. Sınav 100 soruluk testten oluşmaktadır. Sınav süresi 90 dakikadır. Genelde mayıs ayının ilk pazarı (7-9 mayıs gibi) yapılmaktadır. Bu sınava her öğrenci bulunduğu ilde girmektedir. Yaklaşık 2 bin beşyüz öğrenci bu sınava girmektedir. Sınav sonunda en yüksek neti yapan yaklaşık 45-50 öğrenci 1. aşamayı geçmiş olur. Aynı zamanda Türkiye’nin her bölgesinin bölge 1.si, 2.si ve 3.sü seçilir. Sınavı geçen öğrencilerden de yaklaşık 20’sini TÜBİTAK, yaz kampına çağırmakta ve burada 15 günlük bir çalışma kampı düzenlemektedir. Bu kamp Ağustos’un son haftası ile Eylül’ün ilk haftası arasında olmaktadır. Burada öğrencilere 2. aşamaya yönelik dersler anlatılmaktadır. Kamp sonunda, öğrencilere kamp sonu sınavı yapılır.
Mayıs sınavı da denilen, bölge derecelendirmesinin yapılacağı 1. aşama sınavına hazırlanırken uygulanılması gereken müfredat öncelikle lise müfredatından oluşmaktadır. Ayrıca aşağıda isimlerini verdiğimiz kitaplar da bunlara ilave olarak mayıs hazırlığında kullanılmaktadır.

Lise 1 Biyoloji Müfredatı
1. Hücre biyolojisi
2. Yaşamın temel bileşenleri
3. Hücre bölünmeleri
4. Canlılar ve sistematik
5. Ekoloji

Lise 2 Biyoloji Müfredatı
1. Bitkisel ve hayvansal dokular
2. Sinir sistemi
3. Duyu organları
4. Destek ve hareket sistemi
5. Sindirim sistemi
6. Dolaşım sistemi
7. Bağışıklık sistemi
8. Solunum sistemi
9. Boşaltım sistemi

Lise 3 Biyoloji Müfredatı
1. Üreme ve gelişme
2. Nükleik asitler
3. Enerji dönüşümleri
4. Kalıtım ve evrim

Ayrıca;
1. Genel Biyoloji-1 (Palme Yayıncılık)
2. Genel Biyoloji-2 (Palme Yayıncılık)
3. Ekoloji
4. Genetik
5. Biyokimya
6. Yaşamın Temel Kuralları Cilt-1 Kısım-1
7. Yaşamın Temel Kuralları Cilt-1 Kısım-2
8. Kalıtım ve Evrim

2. Aşama (Türkiye Derecelendirmesi Sınavı)
2. aşama sınavı da denilen Türkiye derecelendirmesi sınavına, 1. aşama sınavını geçmiş yaklaşık 45-50 öğrenci katılmaktadır. Bu sınav yeni eğitim öğretim yılında, aralık ayının 2. haftası civarında yapılır. Bu sınav da yine 100 sorudan oluşur ve sınav süresi 90 dakikadır. Bu sınav sonucuna göre yaklaşık 12 öğrenciye madalya verilir. Genelde 2 altın, 4 gümüş ve 6 bronz şeklinde olsa da bazen bu sayı 6 madalyaya kadar düşmektedir. Bu sınavda madalya alan öğrencilere (üniversite sınavında branşında tercih yapmak şartıyla) madalyalarına göre ek puan verilmektedir. Aralık sınavı da denilen 2. aşama sınavını her yıl yaklaşık 20 öğrenci kazanmaktadır. Buların tümü, yine TÜBİTAK tarafından 15 günlük bir çalışma kampına alınmaktadır. Bu kamp ise 15 tatil içerisinde başlayıp okulların açıldığı ilk haftaya kadar sürmektedir. Bu kampta da takım seçme sınavı denilen 3. aşama sınavına hazırlık dersleri anlatılır. Ayrıca kamp sonunda yine kamp sonu sınavı yapılmaktadır. Bu sınav sonuçları, ileride yapılacak takım seçmede göz önünde tutulmaktadır.

3. Aşama (Takım Seçme Sınavı)

Takım seçme sınavına 2. aşama sınavını geçen bütün öğrenciler katılabilmektedir. Bu sınav ile ülkemizi uluslar arası biyoloji olimpiyatında temsil edecek 4 kişilik biyoloji olimpiyatı ekibi belli olmaktadır. Bu sınav nisan ile mayıs ayları arasında yapılmaktadır. Bu sınav kesin takım seçme sınavı olarak da bilinir. Aynı zamanda bu sınav 2 yıllık bir yarışın sonudur. Yaklaşık 2 bin beşyüz kişiyle başlayan bir yarışın 4 kişilik sonudur bu sınav. Kesin ekip seçme sınavından sonra seçilen 4 öğrenci, ÖSS sınavında sonra 2 hafta kadar yine TÜBİTAK tarafından çalışma kampına alınır. Burada, daha önceden hiç yapılmamış olan deney çalışmaları yapılır. Uluslar arasında çıkacağı ilgili ülkeler tarafından verilmiş olan deney müfredatı imkanlar ölçüsünde öğrencilere öğretilmeye çalışılır.

4. Aşama IBO (Uluslar arası Biyoloji Olimpiyatı Sınavı)

Bu yıl 16. sı Çin’de yapılacak olan Uluslar arası Biyoloji Olimpiyatına ülkemiz 1993 yılından itibaren katılmaya başlamıştır. Uluslar arası aşaması ise yaklaşık 50 ülkeden 200 civarında öğrencinin katılımıyla, her yıl katılımcı ülkelerden birinde yapılmaktadır. Uluslar arası Biyoloji Olimpiyatı (IBO), teorik ve pratik olmak üzere iki aşamadan oluşmaktadır.

I. IBO 1990	ÇEKOSLOVAKYA
II. IBO 1991	RUSYA
III. IBO 1992	ÇEKOSLOVAKYA
IV. IBO 1993	HOLLANDA
V. IBO 1994	BULGARİSTAN
VI. IBO 1995	TAYLAND
VII. IBO 1996	UKRAYNA
VIII. IBO 1997	TÜRKMENİSTAN
IX. IBO 1998	ALMANYA
X. IBO 1999	İSVEÇ
XI. IBO 2000	TÜRKİYE
XII. IBO 2001	BELÇİKA
XIII. IBO 2002	LİTVANYA
XIV. IBO 2003	BELARUS
XV. IBO 2004	AVUSTURALYA
XVI. IBO 2005	ÇİN

Uluslar arası Biyoloji Olimpiyatlarında madalya alan öğrenciler, branşlarında tercih yapmak şartıyla istedikleri üniversitenin istedikleri bölümüne sınavsız girebilmektedirler. İşte Uluslar arası Biyoloji Olimpiyatında madalya almış bir öğrencinin sınavsız giriş yapabileceği üniversiteler;

1. Genetik Mühendisliği
2. Tıp Fakültesi
3. Diş Hekimliği
4. Eczacılık
5. Biyoloji
6. Biyoloji öğretmenliği
7. Biyokimya
8. Balıkçılık Teknolojisi Mühendisliği
9. Biyomedikal Mühendisliği
10. Biyomühendislik
11. Biyoloji-Kimya Mühendisliği
12. Moleküler Biyoloji ve Genetik
13. Mühendislik ve Doğa Bilimleri Programları
14. Orman Mühendisliği
15. Orman Endüstri Mühendisliği
16. Su Ürünleri
17. Veterinerlik
18. Ziraat Mühendisliği
19. Çevre Mühendisliği
20. Gıda Mühendisliği

Fatih KOYUNCU
Biyoloji Olimpiyat Koordinatörü
f.koyuncu@fatihkoleji.com

BİYOLOJİ OLİMPİYATÇILARIMIZDAN İNCİLER

Biyolojiyi Öğrenmek…
Biyolojiyi öğrenebilmenin, benim gözlemlediğim kadarıyla iki yolu vardır; analiz etme ve araştırma isteği.
Biyoloji bilmek, her türlü bilimin esasını bilmeyi gerektirir. İnsan her bilimi her yönüyle bilemez belki, ama biyoloji öğrenirken kişi öğreneceği konularla ilgili her türlü bilgiyi öğrenmelidir. Öğrenmek, ancak insanın elde ettiği bilgilerle davranışlarında, düşünce yollarında, olaylara bakış açısında, etrafında gelişen olaylar arasında bağlantı kurabilme yeteneğinde değişikliklerle mümkündür. Yoksa, analiz yeteneği gelişmemiş bir çok insanın dediği gibi biyolojide -ki bu sadece bilim için değil her şey için geçerlidir- elde edilen bilgiler ezberlenmiş olur. Elde edilen bilgi, değişik zaman periyotlarında insanın akıl süzgecinden geçirilir. Akla takılan noktalar tespit edilip diğer temel bilimler kullanılarak giderilebilir. Zira biyoloji zaten başlı başına nesneler hakkında bilgi sunmayıp, sunulan bilgiler arasındaki bağlantısal bilgileri ortaya koyduğundan akla takılan bu noktalar da ancak bu temel bilimlerin öğrenilmesiyle giderilir. Konsantre olmak işte burada devreye giriyor. İnsan, biyolojiyi hayatının sonuna kadar götüreceği bir uğraşı olarak görmelidir. Bu yüzden aklının bir köşesinde öğrendiklerini hep saklayabilmek için kendine çeşitli zamanlarda sorular sormalı, onları şöyle bir yoklamalıdır.
Bir konu aynı kitaptan birkaç kere çalışılacağına bir çok farklı kitaptan birer kez çalışılmalı. Böylece önceden okunurken dikkatsizlikle atlanan yerler, sanki konuyu ilk defa çalışıyormuşcasına dikkatli olunacağından gözden kaçmayacaktır. Dikkatlice genel bilgileri öğrendikten sonra özel olanlara geçmek çok önemlidir. Bu arada beyin, sınıflandırılmış bilgileri daha kolay algıladığından, (aynen bir bilgisayarda olduğu gibi) öğrenilen bilgiler çeşitli kategorilere konulmalı, aralarındaki farklar çok net olarak belirlenmelidir.
Biyoloji canlı çevreyi incelediğinden -zira canlı dediğimiz düzenli sistemde, bu temel bilimlerdeki bilgiler arasındaki bağlantıların kullanılmasından başka bir şey değildir- insanın etrafında gelişen olayları büyüteç altına alması, yani araştırma isteği çok önemlidir. Merak duygusu geliştirilmelidir. Akıldaki en kalıcı bilgiler, merak sonucunda elde edilen bilgilerdir.
Sonuç olarak; analiz, araştırma, konsantrasyon, sınıflandırma, görsellik ve dikkat ön plana çıkan unsurlardır.”

Tansel Sıtkı TUNÇ
2000 Uluslar arası Biyoloji Olimpiyatı (IBO)
Gümüş Madalya
2000 ÖSS Türkiye 92.si